დახმარება SCOPUS-ის ჟურნალებში პუბლიკაციასთან დაკავშირებით

Scopus არის გლობალური მეცნიერომეტრიული მონაცემთა ბაზა, რომელიც ინდექსირებს 29 000-ზე მეტ მაღალი ხარისხის რეცენზირებულ სამეცნიერო გამოცემას. Scopus-ის ჟურნალების ჩამონათვალი ფორმირდება გამომცემლების მიერ მკაფიოდ განსაზღვრული მოთხოვნების შესრულების საფუძველზე, რომლებიც ეხება სამეცნიერო კონტენტის ხარისხს, მისი შერჩევის მეთოდებს, მეცნიერომეტრიულ მაჩვენებლებს და პუბლიკაციური ეთიკის დაცვას.

ჟურნალების გარდა, ამ მეცნიერომეტრიულ მონაცემთა ბაზაში ინდექსირდება კონფერენციების მასალები, წიგნები, რედაქციული შენიშვნები და მრავალი სხვა. Scopus-ში პუბლიკაცია აუცილებელია მკვლევრებისთვის მრავალი სამეცნიერო მიზნის რეალიზაციისთვის, რომელთა შორისაა:

• სამეცნიერო ხარისხებისა და აკადემიური წოდებების მიღება
• სამეცნიერო ჟურნალის რეცენზენტის ან რედაქტორის როლში მონაწილეობა
• ფინანსირების, საგრანტო მხარდაჭერის მიღება, გავლენიან კვლევით კონკურსებში მონაწილეობა
• სამეცნიერო დაწესებულებების ავტორიტეტისა და რეიტინგის და მეცნიერის პირადი იმიჯის გაზრდა

Elsevier-ის სპეციალისტები, რომელსაც Scopus-იც ეკუთვნის, ატარებენ კომპლექსურ სამუშაოს ორგანიზაციის რეიტინგის შესანარჩუნებლად და სამეცნიერო კვლევების საერთო დონის ასამაღლებლად. მეცნიერომეტრიული მონაცემთა ბაზის მუშაობა ძირითადად გამოცემებთან თანამშრომლობაზეა მიმართული, თუმცა სამეცნიერო ჟურნალების შემოწმება ავტომატურად ასევე ნიშნავს იქ ინდექსირებული სამეცნიერო კონტენტის შემოწმებას. ამის გათვალისწინებით, აუცილებელია Scopus-ის სამეცნიერო ჟურნალებთან მუშაობის რამდენიმე მნიშვნელოვანი ასპექტის განხილვა.

ამისთვის გამომცემელმა უნდა გაიაროს შემდეგი ეტაპები:

• ჟურნალის წარდგენა Scopus-ში. სამეცნიერო გამოცემის წარმომადგენლები (მთავარი რედაქტორი, სარედაქციო საბჭოს წევრი და სხვ.) იწყებენ ჟურნალის მონაცემთა ბაზაში ჩართვის პროცესს, ამზადებენ საჭირო დოკუმენტების პაკეტს და მოთხოვნას განსახილველად უგზავნიან კონტენტის შერჩევისა და საკონსულტაციო საბჭოს (CSAB).
• გამოცემის შემოწმება. Scopus-ის მონაცემთა ბაზის სპეციალისტები ატარებენ შემოწმებას ჩართვის მინიმალურ კრიტერიუმებთან შესაბამისობაზე.
• დაზუსტება. ამ ეტაპზე შედის დამატებები და ტარდება შესწორებები.
• გადახედვა და გადაწყვეტილება. ამ ეტაპის წარმატებით გავლა დამოკიდებულია CSAB კომისიის შემოწმების შედეგზე.
• კომუნიკაცია. გამომცემელს აცნობებენ სამეცნიერო ჟურნალის Scopus-ში მიღების შესახებ გადაწყვეტილებას.

თეორიაში ეს პროცესი არც ისე რთულად გამოიყურება, თუმცა პრაქტიკაში ყველაფერი სრულიად სხვაგვარადაა.

ყოველწლიურად ათასობით ახალი გამოცემა მიმართავს Scopus-ში ჩართვისთვის, მაგრამ მათგან მხოლოდ 33% აკმაყოფილებს მკაცრ ტექნიკურ კრიტერიუმებს. და ამ დაახლოებით 1200 გამოცემიდან მხოლოდ 50% მიიღება დამოუკიდებელი კონტენტის შერჩევისა და საკონსულტაციო საბჭოს მიერ განხილვის შემდეგ.

Scopus-ის ციტირება ერთ-ერთი მთავარი მეტრიკაა როგორც სამეცნიერო გამოცემების დონეზე, ისე ცალკე ავტორების დონეზეც. Scopus-ში ციტირება ამა თუ იმ ხარისხით გავლენას ახდენს გამოცემების შემდეგი მეცნიერომეტრიული მაჩვენებლების გამოთვლაზე:

• SNIP – სტატიის ციტირებების რაოდენობის თანაფარდობა საგნობრივ სფეროში Scopus-ის საშუალო ციტირების მაჩვენებელთან
• SJR – ჟურნალების ავტორიტეტულობისა და მათი Scopus-ში ციტირების მაჩვენებელი
• CireScore – Scopus-ში ციტირებების რაოდენობის თანაფარდობა ბოლო 4 წლის განმავლობაში სტატიების რაოდენობასთან

Scopus მუდმივად ახორციელებს ყველა ინდექსირებული ჟურნალის მონიტორინგს მაღალი ხარისხის სტანდარტების შესანარჩუნებლად. ამ პროცესში საკვანძო როლს ასრულებს ავტომატიზებული სისტემა Radar – ეს არის Elsevier-ის მიერ შემუშავებული სპეციალური ალგორითმი, რომელიც აანალიზებს ათობით მეტრულ მაჩვენებელს.

როგორც წესი, გამორიცხვის ძირითადი მიზეზებია შემდეგი:

• Metrics and benchmarks – თვითციტირების დონის ანალიზის, CireScore-ისა და Scopus-ის ციტირების კოეფიციენტის შეუსაბამობა.
• Publication concerns – არაკეთილსინდისიერი პუბლიკაციური ქცევა.
• Radar – ჟურნალის პუბლიკაციური ქცევის მკვეთრი ცვლილება (სერვისის მიერ ავტომატური შემოწმების საფუძველზე).
• Continuous curation – Scopus-ის ჟურნალის გამორიცხვა, რომელიც უკვე სპეციალისტების „კონტროლის ქვეშ“ იმყოფებოდა.

თუმცა ახლახან Scopus-მა გარკვეულწილად შეცვალა და გააზოგადა ჟურნალების გამორიცხვის მიზეზები, რომლებიც ოფიციალურ სიებშია მითითებული. ადრე აქტიურად გამოყენებული დეტალური ნიშნულების ნაცვლად, როგორიცაა Publication Concerns, Outlier behaviour ან Radar, ახალი გამორიცხვების უმეტესობა ახლა აღინიშნება როგორც Discontinuation (გაშუქების შეწყვეტა) და Journal change policy (ჟურნალის პოლიტიკის ცვლილება).

ასეთი შემოწმებებისა და გამორიცხვების წყალობით Scopus ინარჩუნებს სამეცნიერო ჟურნალების სანდოობისა და ხარისხის მაღალ დონეს.

ზემოთ აღნიშნული Scopus-ის ჟურნალების პროფილების გარდა, ამ მონაცემთა ბაზაში ასევე არსებობს ავტორთა პროფილები. მათთვისაც ითვლება მეცნიერომეტრიული მაჩვენებლები.

მთავარი მათგანია:

• ციტირება Scopus-ში – ავტორის ნაშრომზე სხვა მკვლევრების მიერ გაკეთებული მითითებების ჯამური რაოდენობა Scopus-ის მონაცემთა ბაზის ფარგლებში.
• h-index Scopus-ში – Scopus-ში გამოქვეყნებული ნაშრომების რაოდენობისა და ამ მონაცემთა ბაზის ფარგლებში ციტირებების ურთიერთდამოკიდებულება.

სამეცნიერო პუბლიკაციების რაოდენობის მიმართ ნორმატიული მოთხოვნები ხშირად ადარებს ამ მონაცემთა ბაზებს ერთმანეთთან. მათ ბევრი მსგავსი ნიშანი აქვთ, თუმცა ასევე არსებობს არსებითი განსხვავებები. მაგალითად, Web of Science-ს ციტირების უფრო დიდი სიღრმე აქვს, მაშინ როცა Scopus ორიენტირებულია „უფრო ახალგაზრდა“ გამოცემებზე. ასევე, ამ მონაცემთა ბაზებს განსხვავებული სამეცნიერო მეტრიკები, სტრუქტურა და საკუთარი პოლიტიკის განხორციელების გზები აქვთ.